Mojkovac je grad koji se nalazi na sjeveru Crne Gore, na desnoj obali rijeke Tare,  između planina Sinjajevina i Bjelasica.  Grad je poznat po Mojkovačkoj bici  iz 1916. godine u kojoj  je crnogorska vojska pobijedila nadmoćniju austrougarsku vojsku. Nedaleko od današnjeg grada ranije se nalazilo rudarsko naselje Brskovo u kome se kovao srebrni novac. Mojkovac je i dobio naziv po tom starom kovanom novcu koji se kovao za vrijeme kralja Uroša. Od kulturno-istorijskih spomenika  najznačajniji je manastir sv. Đorđa koji se nalazi 25 km od Mojkovca, u mjestu Dobrilovina, a na ulazu u Mojkovac, odmah nakon hotela „Palas“,nalazi se i Hram Hristovog rođenja.

Bijelo Polje se nalazi u sjeveroistočnom dijelu Crne Gore, na magistralnom putu koji vodi od primorja do Beograda, a predstavlja i jednu od stanica pruge Beograd-Bar.  Za vrijeme turske vladavine bio je jedan od trgovačkih centara tog područja i zvalo se  Akovo, a krajem 15.v. pominje se kao Nikoljpazar. Današnje ime je  dobio po cvjetovima bijele rade kojima je u proljeće bilo prekriveno polje u kojem se grad nalazio. Grad i polje presijecaju rijeke Lim i Lješnica, a u neposrednoj blizini grada nalaze se kisjele vode, odnosno, mineralni izvori.   Arheološka istraživanja u okviru kojih su pronađeni neki veoma stari predmeti, pokazuju da je na prostoru današnjeg grada naselje postojao još u neolitu. Od sakralnih građevina sačuvano je nekoliko crkava i manastira. Među njima je najznačajnija crkva sv. Petra  koju je izgradio humski knez Miroslav i u kojoj je pisano Miroslavljevo jevanđelje, ćirilični rukopis na pergamentu, raskošno ukrašen inicijalima i minijaturama.  Od sakralnih objekata potpuno je sačuvana crkva sv. Nikole iz 16 vijeka i u njoj se čuva  žrtvenik sa natpisom od čvrstog bijelog kamena podignut rimskom božanstvu Herkulu. Grad je okružen prelijepom prirodom, pašnjacima, šumama koje su prošarane izvorima, a od priprodnih ljepota izdvaja se Đalovića klisura.

U Paštovićima, obalnom području između Budve i Petrovca, nalazi se čitav kompleks pravoslanih manastira. Ima ih 8, građeni su u različitim stilovima i značajni su simboli istorije, kulture i religije. Manastir Reževići se nalazi odmah pored magistralnog puta Budva-Petrovac, od Petrovca je udaljen 2 km. Ime je dobio po paštrovačkom plemenu Reževići, a, po predanju, izgradnju crkve naredio je Stevan Prvovjenčani nakon što se opio paštrovačkim vinom. U okviru manastirskog kompleksa nalaze se dvije crkve, konak i maslinjak.  Mala crkva Uspenja Bogorodice  je zadužbina Stevana Prvovjenčanog, a veća  crkva sa zvonikom je posvećena Svetoj Trojici i podiguta je u XVIII vijeku. Manastir Praskvica nalazi se na brdu iznad Miločera i Svetog Stefana, takođe nedaleko od  magistralnog puta. Dobio ime po obližnjem izvoru koji miriše na breskve koje mještani nazivaju još i praskama. Smatra se da je osnovan 1050. godine, a glavna manastirska crkva Svetog Nikole potiče is XV vijeka. U sklopu manastirskog kompleksa je i konak i nekadasnja skola u kojoj su monasi opismenjavali paštrovačku djecu. U mjestu Buljarica, nedaleko od Petrovca, nalazi se manastir Gradište. Podignut je na ostacima antičke građevine u XI vijeku, a prvi pisani dokument o njemu datira iz XIV vijeka i pominje se u povelji kralja Milutina. Sastoji se od tri crkve i konaka. Glavna crkva sv. Nikole sazidana je u XII vijeku, crkva sv. Save u XIX v., a crkva Uspenja Bogorodice nalazi se izvan manastirskog kompleksa. Ono što je posebno zanimljivo u vezi sa ovim manastirom je činjenica da je prvi srpski bukvar, koji je štampan u Veneciji, napisan u ovom manastiru. Manastir Podostrog, koji se nalazi u Budvi, naziv je dobio po obližnjem brdu, ali je poznatiji pod nazivom Podmaine jer je nekada bio mjesto okupljanja plemena Maini.  Kompleks ovog manastira je veoma impresivan, opasan je visokim zidovima sa puškarnicama i okruglom odbrambenom kulom pa umnogome podsjeća na tvrđavu. Kao i mnogi drugi manastiri u Crnoje Gori, i ovaj je bio oštežen pa obnavljan, a kompleksom dominira crkva sv. Petke. Manastir je značjan zbog toga što je u njemu umro mitropolit Danilo I čije je tijelo kasnije prebačeno na Cetinje. U njemu je boravio i Njegoš pa se smatra da su neki djelovi čuvenog spjeva „Gorski vijenac“ napisani ovdje. Manastir Stanjevići se nalazi na brdu iznad opštine Budva, prema naselju Pobori. Sagrađen je krajem XVII. vijeka i bio je jedan od značajnih duhovih i političkih centara ovog kraja. Na njegovom mjestu prvo je bio dvorac i vojno utvrđenje sa hramom koje je izgradio Đurađ Crnojević, zatim je pretvoren u manastirski konak, a kasnije je u njemu je vladika Petar I Petrović osnovao školu za opismenjavanje svještenika i kaluđera. Prvi pisani zakon o Crnoj Gori i o Brdima napisan je i ozvaničen upravo ovdje. Manastir Vojnić nalazi se iznad Bečića, u istoimenom selu. Predanje koje govori o tome da su mještani potomci dva momka koji su čuvali manastirsku stoku datira iz XV vijeka, a tačan datum nastanka manastira se ne zna. Glavna crkva Sv. Dimitrija je urađena arhitektonskim stilom primorskih crkava, a hram sv. Nikole sa konakom je u ruševinama. Manastir Duljevo, koji je po predanju osnovao Car Dušan, nalazi se iznad Svetog Stefana. Lik cara Dušana je oslikan u ktitorskoj sceni što potkrepljuje vjerovanje da ga je on sagradio. Glavna manastirska crkva sv. Stefana je podignuta u XIV v. I on je mnogo puta rušen i obnavljan, a značajan je zbog toga što se u njemu zamonašio Arsenije III Čarnojević. U selu Čelobrdo iznad Svetog Stefana nalazi se  manastir Rustovo. To  je jedan od ženskih paštovačkih manastirai i osnovan je 2003.godine.  U okviru manastirskog kompleksa nalaze se Hram Uspenja Presvete Bogorodice i Hram posvećen Svetim Carskim Mučenicima Romanovima.

]]>

Cetinje je istorijska prijestonica Crne Gore i riznica crnogorske istorije i kulture.  Nalazi se  u podnožju planine Lovćen, u cetinjskom polju, a naziv je dobio po rijeci Cetini.  Smatra se da je grad osnovao vladar Zete Ivan Crnojević koji je, nakon gubitka dotadašnje prijestonice Žabljaka Crnojevića, u nepristupačnom kraškom polju sagradio dvor (1482.g), a zatim i manastir Svete Bogorodice. Poznato je po vjekovima dugoj štamparskoj tradiciji, a prvu štampariju osnovali su Crnojevići 1493.g, a prva knjiga u njoj štampana je Oktoih.  Cetinje ima autentičnu arhitekturu, brojne stare zgrade, ambasade, manastire, crkve i muzeje.  Grad se urbanistički  najviše razvio u 17. v.,  za vrijeme vladavine dinastije Petrović. Najveći broj poslanstava izgrađen je za vrijeme kralja Nikole, a Cetinjski manastir, koji je svojevrstan simbol Cetinja, sagradio je Ivan Crnojević 1484.g. i predstavljao je sjedište zetske episkopije (crnogorsko-primorske mitropolije). Manastir je nekoliko puta rušen od strane Turaka, prvi put 1692. do temelja, ali ga je Vladika Danilo obnovio,a  drugi put je spaljen, a obnovljen od strane mitropolita Save Ivanovića Njegoša. U njemu se čuvaju mošti Sv. Petra Cetinjskog, najveće svetovne ličnosti u istoriji Crne Gore.  Nakon proglašenja nezavisnosti  Crne Gore (1878.g. na Berlinskom kongresu)  uspostavljeni su diplomatski odnosi sa većinom evropskih država pa su se  tada izgradile brojne ambasade u različitim arhitektonskim stilovima što i današnjem Cetinju daje specifičan izgled. Brojne ambasade izgrađene su za vrijeme Nikole I,kao i prva bolnica, hotel, djevojački institut i dr. Največi razvitak Cetinje je imalo u periodu od priznanja samostalnosti do I sv. rata, a izgubilo je na značaju kada je Titograd proglašen za glavni grad SR Crne Gore koja je tada bila u sastavu  SFRJ.  Da bi se Cetinju donekle vratio stari sjaj, akcenat je stavljen na razvoj sektora visokog obrazovanja i ono po čemu je Cetinje vjekovima poznato- umjetnost.  Tako se na  Cetinju nalazi Fakultet likovnih umjetnosti, dramskih umjetnosti i Muzička akademija, Centralna narodna biblioteka „Đurđe Crnojević“,Kraljevsko crnogorsko narodno pozorište „Zetski dom“, Narodni muzej Crne Gore, Arhiv Crne Gore i druge republičke institucije.

Čuvena Biljarda, rezidencija Petra II Petrovića Njegoša, izgrađena je 1838.g. u neposrednoj blizini manastira i u stilu nekog zamka, sa visokom ogradom u kulama. Prvo se zvala nova kuća, ali je kasnije dobila naziv Biljarda po Njegoševom bilijaru koji je donesen iz Beča i smješten u najveću sobu. Prelijep pogled na cijelo Cetinje pruža se sa brda Orlov Krš na kome se nalazi mauzolej vladike Danila, osnivača dinastije Petrović-Njegoš. Mauzolej je izgrađen 1896. g. po ideji i skici princeze Jelene, a uz pomoć francuskog arhitekte Frusea i vajara Voutiera.
Mauzolej se nalazi na samoj ivici visoravni, a ispod kupole sa ćetiri stuba, nalazi se sarkofag od kamena. Na istočnom djelu groba nalazi se bronzani reljef kružnog oblika na kome je lik vladara. Jedan od simbola Cetinja je i crkva Ćipur koju je izgradio Ivan Crnojević 1886.g.  u slavu Svete Bogorodice. Ostaci kralja Nikole, kraljice Milene i njhovih kćerki Ksenije i Vjere su prenešeni iz San Rema 1989.g. i sahranjeni u ovu crkvu. Ono što odražava kulturni značaj Cetinja je svakako i pozorište “Zetski dom”. Prva predstava koja je u njemu odigrana je djelo k Nikole I Petrovića “Balkanska carica”, a premijerno je izvedena 1888.g. Zgrada pozorišta je uništena za vrijeme austijske okupacije, ali je rekonstuisano 1931.g.,poslije II sv.rata je još je više dobilo na značaju pa je bilo glavno pozorište u republici, a 90tih godina je opet rekonstuisano i tada je scena proširena. Vraćeno mu je i staro ime “Kraljevsko crnogorsko narodno pozorište”.

Cetinje je i danas glavno sjedište kulturne i istorijske baštine Crne Gore, sa brojnim spomenicima kulture i prirodnim ljepotama predstavlja veliki potencijal za razvoj turizma države. Do njega se može doći iz Budve za dvadesetak minuta, a isto toliko vremena potrebno je i iz Podgorice. Iz Kotora i primorja se do Cetinja može doći i preko Njeguša gdje se nalazi rodna kuća slavnog vladara Crne Gore Petra II Petrovića Njegoša.

Peraštani su bili dobri brodograditelji i ribolovci, a za vrijeme sukoba Venecije i Turske peraška flota se razvila i postala značajna u trgovini i borbi protiv pirata. Za to vrijeme se ne smanjuje kulturni razvitak Perasta. Naprotiv, grade se raskošne palate, brojne kapele i crkve, uvoze se umjetnička djela, razvija literararno stvaralaštvo i dr. Perast ima jednu glavnu ulicu pored mora i brojne crkve i palate u kojima su živjele ugledne porodice. Na trgu ili pjaci koji se nalazi u centru grada je crkva Sv. Nikole sa zvonikom visokim 55 metara. Poznati slikar Tripo Kokolja freskama je uredio crkvu sv. Ane koja se nalazi iznad grada, kao i crkvu na vještačkom ostrvu Gospa od Škrpjela. Među brojnim i prelijepim palatama može se izdvojiti palata Bujović koja je sagrađena krajem 17. vijeka i divan je primjer renesansno-barokne arhitekture. Legenda kaže da je njen vlasnik, poznati pomorac Vicko Bujović,sa krova palate bacio njenog graditelja koji je rekao da može sagraditi ljepšu od nje. Danas se u ovoj palati nalazi Muzej grada Perasta sa brojnim eksponatima, dokumentima i slikama koje svjedoče o burnoj istoriji Perasta. U istoriji Perasta značajno ime je i ime Matije Zmajevića, admirala Ruske flote i njegovog brata Andrije koji je bio nadbiskup barski i primas srpski, pored toga i književnik. Pored palate nalazi se crkva Gospa od Rozarija, na čijem portalu dominira krilati zmaj, grb Zmajevića.Pored dvadesetak crkvi u samom gradu, postoje još dvije na ostrvima preko puta Perasta. Ta dva ostrva su ono po čemu mnogi prepoznaju Perast, jedno je prirodno, a drugo vještačko.

Perast je danas izuzetno miran gradić, a buran život, bogatstvo i slava Perasta su istorija. Ipak, svojom ljepotom Perast privlači mnoge turiste, moreplovce, putnike, umjetnike, sanjare, željne ljepote i mira. Nije mjesto za one željne provoda , već za porodice i ljude željne odmora, upoznavanja sa istorijom grada, razgledanja brojnih kulturnih spomenika.

Za vrijeme dugogodišnje turske vladavine Ulcinj je dobio elemente orijentalnog grada, izgrađene su džamije, sahat-kule, turska kupatila, česme, hanovi i turbeta. Ulcinjski Stari grad je, kao i mnogi drugi primorski gradovi, okružen je debelim kamenim zidinama i tvrđavama. Od drugih se razlikuje po tome što bedemi koji ga okružuju direktno izbijaju iz mora i spojeni su sa stijenama neobičnog oblika, a obuhvataju površinu od 3 hektara. Zidovi utvrđena sastoje se od manjih udubljena sa rešetkama, citadele koja se još naziva gornji grad i tvrđave vojnog karaktera, koja je locirana na najvisem kamenom platou. Dio starog grada  je i gradsko naselje koje zahvata južni prostor opasan odbrambenim zidovima, sa uskim, kamenim ulicama. Bogata istorija i mnogi spomenici kulture koji danas svjedoče o nekim prošlim događajima, izazivaju maštu pa i Ulcinj, kao i mnogi drugi gradovi imjesta, ima svoje legende i priče. Jedna od najzanimljivijih priča je svakako ona koja je vezana za gusare Gusari su, posebno tokom XVII I XVII vijeka, predstavljali strah i trepet na moru. Piratske bande toliko su bile ojačale da su iz dana napadale razne trgovačke brodove koji su plovili pod raznim zastavama, pljačkali ih i krili se u svoje zaklone koje su pravili duž čitave ulcinjske obale. Ulcinjski pirati bili su poznati i po trgovini robljem pa se zbog toga misli da su brojni stanovnici Ulcinja bili crnci iz raznih afričkih zemalja pa se i jedan od ulcinjskih trgiva naziva Trg robova. Jedna od priča koja se najduže održala i najviše privlači turiste je ona po kojoj je i slavni španski pisac Miguel de Servantes bio gusarski zatvorenik i da je u zatočeništvu proveo 5 godina. Pretostavlja se i da su neki djelovi i likovi u njegovom poznatom romanu “Don Kihot”  inspirisani tim njegovim isklustvom. Ipak, najčuvenija i najradije prepričavana među Ulcinjanim je legenda o čuvenom piratu Lika Ceni.

On je bio čuveni gusarski starješina koji je sa svojom piratskom vojskom napadao razne trgovačke brodove. Zbog napada na hadžije koji su putovali na hodočašće u Meku i potapanja njihovog broda, turski sultan obeća nagradu svima koji ga uhvate ili ubiju.U međuvremenu, pojavi se drugi gusar Lambro ili Aralampija kako su ga drugačije zvali, rodom iz Grčke, koji je sa svojom družinom harao morem i postao neuhvatljiv. Turski sultan predloži Lika Ceniju da uhvati Lambra i da mu se zbog toga oproste svi zločini. Ceni u vdoiboju ubije Lambra pa mu turski sultan poštedi život i da titulu kapetana.

Stari grad predstavlja pravo jezgo kulturno – istorijske baštine Ulcinja. Pored sjeverne kapije grada, na glavnom platou smješten je muzejski kompleks. Tu je još i crkva – džamija, danas muzej u kojem se nalaze sva važnija dokumenta i nalazi iz Starog grada. Iza staroulcinjskog muzeja smještena je „Kula Balšića“, čiji se prostor jednim dijelom koristi kao galerija. Tek nekoliko metara udaljen od glavnog je i Etnološki muzej grada Ulcinja.

Pored toga, Ulcinj je poznat po velikim, pješčnim plažama Ada Bojana i Velika plaža, a jedno od gusarskih centara bila je uvala Valdanos. Od mjesta koja bi se mogla posjetiti izdvajaju se Šasko jezero sa starim gradom Svač koji su u jednom od napada na Ulcinj porušili Mongoli ubivši svo stanovništvo.

Text: Wikipedia